Prof. Dr. Şahin Kabay

Prof. Dr. Şahin Kabay

Ürolojik sorunlarınız hakkında danışmak için iletişime geçiniz.

İdrar kaçırma nedir? Tanı ve tedavisi

İdrar kaçırma nedir?

Genel anlamda kontrol edilemeyen ve istenmeyen her türlü idrar tutamama durumu olarak tanımlanır. İdrar kaçırma oranları ilerleyen yaşla birlikte artmasına gençlerde de görülebilir. Kadınlar bazı idrar kaçırma tiplerin de (Stres Tipi İdrar Kaçırma), erkeklere göre daha fazla idrar kaçırma sorunlarından etkilenebilirler. Toplumsal ve sosyal bir problem olan idrar kaçırma da kişiler bu durumlarından dolayı utanırlar, doktora dahi söylemekten çekinirler ve tedavi edilemezler. Kişiler de idrar kaçırma mevcutsa ve yaşam kalitesini etkiliyorsa doktora görünmek ve tedavi önerilerini almak oldukça önemlidir. Hastaların şikayetlerine ve idrar kaçırmanın tipine göre idrar kaçırma farklı tedavi seçenekleri ile tam tedavi edilebilir. Bu tedavi seçenekleri; pelvik taban kaslarının kuvvetlendirilmesi, ilaç tedavileri veya cerrahi tedavilerdir.

İdrar kaçırmanın nedenleri nelerdir?

İdrar kaçırmanın en sık nedenleri:

  • Hormon eksikliği
  • Pelvik taban kaslarının zayıflığı
  • Nörolojik hastalıklara bağlı idrar kaçırma
  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Prostat büyümesi
  • Geçirilmiş pelvik ameliyatlar
  • Geçirilmiş prostat ameliyatları
  • Doğum
  • Menopoz

İdrar kaçırma artmış yaşla birlikte daha fazla görülür hale gelir. Fakat yaşlanmanın normal bir süreci değildir.

İdrar Kaçırmanın Tipleri
Hastanın nasıl ne zaman ve idrar yollarında hangi bölgenin etkilendiğine bağlı olarak farklı tiplerde idrar kaçırma vardır.

Stres tipi idrar kaçırma
Öksürme, hapşırma, gülme, koşma, sıçrama, alışveriş eşyaları gibi ağır yük kaldırma, egzersiz gibi aktiviteler sırasında idrar kaçırma durumu olarak tanımlanır. Bu aktiviteler sırasında karın içi basınç artar idrar torbasını aşağıya doğru iter eğer idrar yolu ve idrar tutmayı sağlayan pelvik taban kasları zayıfsa bu desteği sağlayamaz ve idrar kaçırma oluşur.

Sıkışma tipi idrar kaçırma
Sık idrara çıkma ve noktürinin (gece idrara kalkma) eşlik ettiği, beraberinde idrar kaçırmanın da olabildiği sıkışma hissi ile karakterli bir rahatsızlık olarak tanımlanmış ve kişide bu rahatsızlığa yol açabilecek bir infeksiyon ya da patolojik herhangi bir faktörün olmaması durumudur.

Karışık tipte idrar kaçırma
Eğer hem sıkışma hem de stres tipi idrar kaçırmanın birlikte görülmesidir.

İDRAR KAÇIRMANIN TANISI
İdrar kaçırma tipleri ve şiddeti farklılık gösterdiği için uygun tedavinin seçiminde tanının doğru konulması gerekmektedir.

Tıbbi özgeçmişiniz sorgulanması önemlidir. Çay, kahve, alkol gibi sıvı tüketiminiz başka hastalıklarınız ve bununla ilgili aldığınız ilaçlar, tedaviler, kabızlık, doğumlarınız, idrar kaçırmanızla ilişkili olabilir şikayetlerinizi etkileyebilir.

Şikayetlerinizin değerlendirilmesi de önemlidir. Ne sıklıkta tuvalete gidersiniz? Ne sıklıkta idrar kaçırırsınız? Gülerken, öksürürken veya hapşırırken idrar kaçırır mısınız? Gece idrar yapmak için uyanır mısınız? Tuvaletiniz geldiği zaman tuvalete yetişmek için aceleyle mi gidersiniz? İdrar yaptıktan sonra idrar torbanızın boşalmadığını hisseder misiniz? gibi soruların cevaplanması gereklidir.

Fizik muayene de sistemik muayene ile tüm sistemler değerlendirilir. Ayrıca mesane, kadınlarda jinekolojik, erkekler de prostat muayenesi yapılır. Muayene sırasında stres tipi idrar kaçırma olup olmadığını görmek için öksürmeniz ve ıkınmanız istenebilir. Genel bir nörolojik muayene de yapılır.

Hastaların şikayetlerinin en objektif değerlendirme yöntemi sorgulama formlarının doldurulmasıdır. Bu formlar ayrıca tedavi sürecinde de kullanılacak ve şikayetlerinizin düzelip düzelmediği konusunda yardımcı olacaktır.

Mesane Günlüğü
Mesane günlüğünün tutulması idrar kaçırma şikayeti olan hastalardan mutlaka yapılması istenilen bir yöntemdir. Bu günlükte bir gün boyunca ne kadar sıvı aldığınız ne sıklıkta tuvalete gittiğiniz eğer varsa idrar kaçırmanız ve ne kadar idrar yaptığınız kaydedilecektir. Mesane günlüğü oldukça önemli olup bu günlük hem hastanın kendini değerlendirmesi hem de üroloğun şikayetleri daha iyi bir şekilde anlamasına yardımcı olacaktır. Mesane günlüğü tüm cep telefonu uygulamalarında mevcuttur ve bu uygulamalardan ücretsiz indirebilir.

İdrar analizi
İdrarınızın az bir miktarını idrar analizi için vermeniz gerekecektir. İdrar tahlili, idrar yolu enfeksiyonunuzun olup olmadığı konusunda bilgi verecektir.

Rezidü (İdrar Yatıktan Sonra Mesanede Kalan İdrar Miktarı) İdrar Miktarı
İdrar yaptıktan sonra idrar torbasında kalan idrar, artık idrar miktarıdır. Bir kateter yardımı ile veya ultrasonografi ile ölçülebilir. Rezidü idrar, idrar kaçırmayı kötüleştirebilir veya idrar yolu enfeksiyonu gibi başka bir ürolojik sorunun belirtisi olabilir.

Ped testi
Ped testi sıvı emici bir ped kullanılarak yapılır. Genellikte 1 – 24 saat arasında süren ve bu zaman içerisinde üroloğun size tarif edeceği bazı hareketleri yapmanız gereken bir testtir. Pedin emdiği idrar miktarı ölçülerek idrar kaçırmanın şiddeti ölçülür.

Ürodinami
Ürodinami farklı birkaç testin bir arada ya da ayrı ayrı olarak yapıldığı idrar döngümüz ve idrar torbasının kasılma durumu hakkında bilgi sağlayan özel basınç ölçebilen kateterler ile yapılan bilgisayar destekli bir testtir. Ürodinami testi idrar kaçırma tedavisinde gerektiği durumlar da kullanılır.

Üroflovmetri
Üroflovmetri elektronik ve bilgisayar destekli olarak idrar akım hızını ölçen kolay bir incelemedir.

Sistoskopi
Sistoskopi küçük ışıklı bir kamera aracılığıyla idrar yolu ve idrar torbasına bakılması işlemidir. Sistoskopi idrar kaçırmanın tanısında sık kullanılan bir işlem değilidir. Bu işlem idrarda kanama gibi başka semptomlar olduğu zaman gereklidir. Ürodinamik inceleme gibi tanıdan şüphe edilmesi halinde yapılabilir.

İDRAR KAÇIRMA TEDAVİSİ
İdrar kaçırmanın birçok tedavi yöntemi vardır. Herkes için tek bir yöntem yoktur. İdrar kaçırma tedavisi idrar kaçırmanın tipine, ne kadar şiddetli olduğuna ve neyin sebep olduğuna bağlıdır.

İdrar kaçırma ilgili olarak yaşam tarzı değişiklikleri, mesane ve pelvik taban kas egzersizleri birinci basamak tedavi yöntemler olup idrar kaçırmayı ciddi bir şekilde düzeltebilir ve daha iyi bir yaşam kalitesi sağlayabilir.

Birinci basamak tedavilerden fayda görmeyen ya da yeterli fayda görmeyen hastalara çoğu zaman ilaç tedavisi eklenir. İdrar kaçırma tedavisinde kullanılan başlıca ilaçlar, muskarinik reseptör antagonistleri (MRA), Beta-3 agonisti mirabegron ve östrojendir. Diğer ilaçlar arasında desmopressin ve duloksetin yer alır.

Hayat tarzı değişiklikleri
Günlük beslenme alışkanlıklarımız idrar kaçırmayı etkileyebilir. Bazı yiyecek ve içecekler idrar kaçırmayı etkilediği için bunların tespiti yapılabilir. Tespit edilebilen bir yiyecek ve içecek varsa bunların beslenmeden çıkarılması ile idrar kaçırma sorununu bir parça düzeltebilir. Gün boyunca çok az veya çok fazla sıvı tüketmek idrar kaçırmayı etkileyebilir. Az sıvı alarak daha az idrar kaçırma uygulaması oldukça sık kullanılan bir çözüm olmasına rağmen sıvı azaltılması daha fazla sıkışma hissi ve idrar kaçırmaya neden olabilir ayrıca sıvı alımının azaltılması vücudun sıvısız kalmasını, idrar yolu enfeksiyonunu, idrar yolu taşlarını ve kabızlığı beraberinde getirebilir. Kafein, alkol ve gazlı içecekler idrar bazı kişilerde sıkışma hissini ve sık idrara gitmeyi artırır. Bu tür içeceklerden kaçınmak bulguları bir miktar düzeltebilir. Unutulmaması gereken bir nokta da kafeinsiz olarak satılan içeceklerde dahi az bir miktar kafein bulunabildiğidir. Acı-baharatlı yiyecekler, limon ve mayalı ürünler mesaneyi uyarabilir. Bu ve benzeri ürünlerin idrar kaçırmaya neden olduğu veya kötüleştirdiği düşünülüyor ise bunlardan kaçınmak durumun düzelmesinde faydalı olacaktır. Bunu anlamanın en iyi yolu, farklı yiyecek ve içecekleri denemek ve etkilerini görmektir. Kabızlık ve aşırı kilo alımının idrar kaçırma ile bağlantısı bulunmaktadır. Sağlıklı bir kiloya ve düzenli barsak alışkanlıklarına sahip olmak için, diyetle alınan yiyeceklerin dengeli olması, meyve, sebze ve lif içermesi oldukça önemlidir. Kilo verildiğinde bazı bulgular düzelebilir.

Mesane eğitimi
Mesane eğitiminin ilk aşaması bir işeme günlüğü tutulmasıdır. Bu günlükte ne kadar sıvı içtiğiniz ne sıklıkta idrar yaptığınız ve ne kadar idrar miktarınız olduğu kaydedilir.

Pelvik taban kas egzersizleri
Pelvik taban kasları mesane ve barsakları destekler. Bu kaslar yaşla, bazı hastalıklar da veya hormonal değişikliklerle birlikte zayıflayabilir. Zayıf pelvik taban kasları ise idrar kaçırmaya neden olabilir. Ayrıca kadınlarda gebelik ve doğum, pelvik taban kaslarını zayıflatabilir. Erkeklerde ise prostat ameliyatları özellikle prostat kanseri ameliyatları ve bilhassa radikal prostatektomi pelvik taban kaslarını zayıflatabilir. Pelvik taban kas egzersizleri ve bu egzersizler için dizayn edilmiş programlar idrar kaçırmayı düzeltebilir. Bu egzersizler kasların güçlenmesi için en az üç ay yapılmalıdır.

İdrar kaçırma için ilaç tedavisi

Muskarinik reseptör antagonistleri
Muskarinik reseptör antagonistleri (MRA) sıklıkla sıkışma tipindeki idrar kaçırmayı tedavi etmek için kullanılan bir grup ilaçtır. Bu ilaçlar, mesane duvarındaki kası gevşeterek idrar kaçırmayı kontrol etmeye yardımcı olur. Mesane duvarını kasarak mesanenin boşalmasına neden olan istemsiz sinir iletimlerini engeller. Sonuç olarak ani, kontrol edilemeyen mesane kontraksiyonları daha az sıklıkla görülür. Kaş gevşemesi nedeniyle mesanenin idrar tutabilme kapasitesi de artar. Bu da işeme ihtiyacını azaltır. MRA’nın yan etkileri genellikle hafiftir. Bunlar ağız ve göz kuruluğu, kabızlık, işeme güçlüğü, bulanık görme, baş dönmesini içerir. Yaşlılıkta MRA hafızada bozulma ve bilinç bulanıklığına neden olabilir.

Mirabegron
Mirabegron bir Beta-3 reseptor agonistidir. Bu ilaç mesane kasınızı gevşetir, mesanenizin idrar tutabilme kapasitesini artırmaya yardımcı olur. Mirabegron, sıkışma tipi idrar kaçırmanın başka bir tedavi seçeneğidir.

Östrojen
Östrojen hormonu kadınlardaki idrar kaçırmada önemli rol oynar. Östrojenin kan akımını iyileştirdiği ve sinir fonksiyonlarını artırdığı bilinmektedir. Ayrıca, üretra ve vajinadaki dokuların gücünü ve esnekliğinin sürdürülmesine de yardımcı olur. Kadınlar yaşlanınca daha az östrojen üretir. Düşük östrojen seviyeleri vajinal kuruluğa neden olabilir, mesane ve üretrayı etkileyebilir. Bu mesane kontrolü ile ilgili problemlere katkıda bulunabilir. Lokal östrojen tedavisi idrar kaçırma yakınması olan ve daha önce menopoza girmiş kadınlarda önerilebilir. Vajinal krem doğru kullanıldığında genellikle yan etkilere neden olmaz.

Desmopressin
Desmopressin böbreğin ürettiği idrar miktarını sınırlar. Bu ilaç gece idrara çıkma ihtiyacını azaltır. Desmopressin sık idrara çıkmayı ve sıkışma semptomlarını iyileştirir. İlaç tablet, nazal sprey, ağızda eriyen tablet şeklindedir, yatmadan hemen önce alınır. Desmopressin su tutumu nedeniyle kan sodyum seviyelerinde düşmeye neden olabilir. Bu nedenle genellikle tedavi öncesinde ve tedavi sırasında size kan testi uygulanır.

Duloksetin
Duloksetin orta ve şiddetli idrar kaçırmada iyileşme sağlamak için kullanılabilir. İlaç sfinkter kasını güçlendirir ve idrar kaçağına neden olan istemsiz sinir sinyallerini azaltır. Sfinkter kasını mesaneden gelen basınca karşı daha dirençli yapar. Duloksetinin etkileri sadece geçicidir. Birçok kişi ilacı kullanırken yan etkilere maruz kalır. En sık yan etkiler; bulantı, kusma, ağız kuruluğu kabızlık yorgunluk ve uyuma güçlüğüdür.

Kadınlar için cerrahi tedavi

Stres tipi idrar kaçırma (SUI) cerrahi olarak tedavi edilebilir.

  • SUI için genel olarak önerilen tedavi seçenekleri:
  • Askı yerleştirilmesi
  • Burch kolposüspansiyon
  • Artifisyel Üriner Sfinker (AÜS)
  • Yer kaplayıcı ajanlar

Bütün cerrahilerin amacı idrar kaçırmayı tedavi etmektir. Nasıl yapıldıkları değişiklik göstermektedir. Yaş, idrar kaçırmanın şiddeti, şikayetin rahatsızlık düzeyi, genel sağlık durumuna göre uygun yaklaşımlara karar verilebilir.

Askı yerleştirilmesi
Askı yerleştirilmesi, stres tipi idrar kaçırması olan kadınlarda standart cerrahi tedavi yöntemidir. Askılar pelvik taban kaslarına destek sağlar ve üretranın dolu bir mesaneye karşı daha iyi bir direnç göstermesine yardımcı olur. Askılar üretrayı desteklemek için üretranın altına yerleştirilir.

Askı nasıl yerleştirilir?
Ameliyat için genellikle lokal ya da spinal anestezi uygulanır, ancak bazı vakalarda genel anestezi önerilir. Daha sonra askının yerleştirilmesi için ön vajinal duvar kesilir. Hamak tarzında bir askı oluşturmak için askının her iki ucu üretranın her iki yanına konumlandırılır. Son olarak askının uçları dokuya tutturulur. Retropubik askılarda uçlar pubik kemiğin hemen üzerinde tutturulur. Transobturator askıda askının uçları kasık etrafındaki dokuya tutturulur. Genellikle operasyonun ertesi günü taburcu olunur. Herhangi bir cerrahi sonrası tamamen iyileşmeniz için vücudunuzun zamana ihtiyacı vardır. Bu süre içinde pelvik bölgede ya da işeme sırasında ağrı olabilir. Askı ameliyatları stres tipi idrar kaçırma tedavisinde yüksek başarı oranına sahiptir, uzun vadeli çözüm sağlar, minimal invazif bir yöntemdir ve hızlı iyileşme sağlar.

Burch kolposüspansiyon
Bu cerrahi kadınlarda stres tipte idrar kaçırma tedavisi içindir. Amaç mesane boynunu tekrar konumlandırarak dolu bir mesaneye karşı daha iyi direnç göstermesini sağlamaktır. Karışık tipte idrar kaçırma da bu yöntem önerebilir. Burch kolposüspansiyon, hafif orta şiddette idrar kaçırması olanlarda askı yerleştirilmesine alternatif bir yöntemdir. Askılar SUI için en sık tercih edilen tedavi seçeneği olması nedeniyle askı ameliyatı uygun olmadığında kolposüspansiyon önerilebilir.

Artifisyel Üriner Sfinkter İmplantasyonu
Artifisyel üriner sfinkter yerleştirilmesi ya da AÜS, SUI için ikinci basamak tedavi seçeneklerinden birisidir. AÜS, elle kontrol edilebilir pompa yardımıyla üretra etrafındaki kafın sıkıştırılıp gevşetilmesiyle mesanenin kontrol edilmesini sağlar. AÜS’nin amacı, hapşırma, öksürme, gülme, koşma gibi aktiviteler sırasında idrar kaçırmayı azaltmaktır. Genellikle AÜS, SUI için uygulanmış olan cerrahiler sonrasında tam ya da kısmi iyileşme sağlanmayan hastalarda endikedir. Diğer tedavi seçeneklerinin başarılı olma ihtimalinin düşük olduğu durumlarda önerebilir.

Yer kaplayan ajanlarla enjeksiyon
Yer kaplayan ajanlar üretranın duvarına enjekte edilir ve böylelikle üretra sıkıştırılarak dolu bir mesaneye karşı daha iyi direnç gösterebilir. Yer kaplayıcı ajanlar sıvı halde enjekte edilir, daha sonra süngerimsi madde içinde sertleşerek üretral duvarı güçlendirir. Yer kaplayıcı ajanlar sentetik maddelerden ya da sığır kollajeninden oluşabilir. Bu yöntemin etkileri zamanla azalacaktır. Diğer tedaviler için uygun olmayan ya da daha invazif işlemlerin uygulanmasını istemeyen hastalara yer kaplayıcı ajanlarla enjeksiyon önerilebilir.

2. Basamak Tedavi
Bazen idrar tutmaya yardımcı teknikler ya da ilaçlar sıkışma tipi idrar kaçırmayı (UUI) iyileştirmeyebilir. Bu durumlarda başka tedavi seçenekleri de mevcuttur. Sıkışma tipi idrar kaçırmanızla ilgili 2. basamak tedavi seçenekleri:

Mesaneye botulinum toksin enjeksiyonu

Nöromodulasyon olarak da bilinen sinir uyarılması

Mesane hacmini arttıran cerrahiler

Botulinum toksini
Botulinum toksini ya da bilinen adıyla Botox® genellikle kozmetik cerrahisi amaçlı kullanılır. UUI için semptomlara neden olan sinirlerin aktivitesini azaltmak için mesane duvarına enjekte edilir. Bu tedavi ile idrar sıklığında ve sıkışma inkontinansında iyileşme sağlanabilir. İşlemin etkisi zamanla geçecektir ve 4-9 ay sonra tedaviyi tekrarlamak gerekebilir. Hastaların az bir kısmında botulinum toksini enjeksiyonu sonrası idrar yapmakta güçlük meydana gelebilir ve bu kişiler için kateter ihtiyacı doğabilir. Botulinum toksini enjeksiyonu, üriner sistem enfeksiyonu riskini arttırabilir.

Nöromodülasyon
Nöromodülasyon olarak da bilinen sinir uyarımı, elektriksel titreşimleri kullanarak mesaneyi kontrol eden sakral sinirleri uyarmak suretiyle tedavi yapılan bir yöntemdir. 2 çeşit sinir uyarımı vardır:

Ayak bileği seviyesinde iğne kullanılarak kaval kemiği sinirinin uyarımı yapılır.

Kalçaya yerleştirilen bir alet yardımı ile sakral uyarım yapılır.

Tibial sinir uyarımı
Tibial sinir uyarımı için ayak bileğinin yanına elektrik akımı içeren bir iğne yerleştirir. İğne deriden geçer ve tibial sinirini uyarır, bu uyarı bacaktan yukarıya doğru çıkarak sakral sinirleri uyarır. Tedavi süreci yaklaşık olarak 12 seans sürer. Her tedavi seansı haftada bir defa klinikte yapılır ve yarım saat sürer. Etkisi muhtemelen zamanla geçer ve daha fazla tedavi sürecine ihtiyacınız olur.

Sakral sinir uyarımı
Sakral sinir uyarımı işlemi 2 aşamada yapılır. İlk aşamada kuyruk sokumunun üst kısmından deriye bir elektrod yerleştirir ve mesanenizin uyarıma cevap verip vermediğini test eder. Eğer cevap varsa, kalçanızdan pelvik kemiğinizin üstüne cerrahi bir işlemle programlanabilir uyarıcı bir pil konulur. Bu elektrod, pil ile sakral sinir uyarı bölgesi arasında bağlantı sağlar. Cihaz mesaneye ulaşan sinirlerin elektriksel uyarımını kontrol eder. Uyarı değiştiğinde, mesane aşırı aktivitesini baskıla

 

 

Bu konu hakkında doktorunuza danışınız

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn